Filatelistische aandacht voor: Neurologie - Psychologie (14)

“Ik zie twee figuren in één? Dat klopt!” Bij ambivalente of dubbelzinnige illusies heeft de kunstenaar minimaal twee verschillende figuren verwerkt in één geheel als illustratie gerealiseerd. De bekendste illusie met dit principe is de in het algemeen zo genoemde “Jong Meisje/Oude Vrouw illusie”, maar ook wel bekend als: “Is dit je schoonmoeder?”, waarin je snel zowel een mooie jonge dame ziet als een lelijke oudere vrouw. Meervoudige visuele betekenissen en optische beeldwisselingen in objecten, figuren, voorstellingen en scènes boeien de mens al eeuwen lang en zorgen voor plezier en verrassingen. Iedereen heeft wel eens een afbeelding gezien waarin een tweede figuur te zien of te herkennen is.

“Ik zie twee figuren in één? Klopt dat wel?”

De zogenoemde ambivalente figuren zijn meestal bewust zo getekend of op een andere wijze ontstaan. Ook in de vrije natuur komen dubbelzinnige of meervoudige figuren voor. Het tweede beeld in een dubbelzinnige voorstelling ontstaat soms met enige fantasie, is direct zichtbaar als “je oog erop valt” of wordt pas herkenbaar na langere tijd van kijken. De kijker kan de opzettelijk aangebrachte misleiding of de optische verwisseling in het beeld waarnemen. Ons brein kiest één van beide mogelijkheden op een bepaald moment.

Afhankelijk van de ervaring van de kijker met dit optische fenomeen van de tweevoudige figuren, wordt de andere voorstelling tijdelijk onderdrukt. Beide voorstellingen kunnen nooit gelijktijdig gezien worden. Kijkers met ervaring zijn in staat om door een snelle wisseling van het beeld beide figuren snel na elkaar te onderscheiden en te herkennen. Door fixatie, concentratie en combinatie is het altijd mogelijk om beide plaatjes te onderscheiden. Soms helpt het afdekken van een gedeelte van het plaatje om één van beide afbeeldingen sneller te zien.

Het plaatje wordt veel gebruikt tijdens lessen Psychologie en Perceptie en is een geliefd plaatje om te gebruiken in lezingen en voordrachten. Het oudst bekende dubbelbeeld stamt uit 1888 in Duitsland. De afbeelding toont afwisselend het beeld van een jong meisje en dat van een oude vrouw. Links op de tekening is de neus en de kin van het meisje duidelijk te herkennen. Kijken we daarna naar het oog en de scherpe tekening van de lippen, dan is de oude vrouw zichtbaar. In 1890 is de afbeelding nog gebruikt in de vorm van een advertentie op een kaart en in 1915 schreef W.E. Hill een artikel in een wetenschappelijk tijdschrift over dit prachtige en merkwaardige prentje. (Wordt vervolgd).