Historisch optisch speelgoed heeft een educatieve functie

Bij een kort bezoek aan het Filmmuseum in Frankfurt am Main zagen we in de museumwinkel een mapje liggen dat leek op een setje ‘filmstrookjes’, die passen in een historisch ronddraaiend trommeltje om het effect van een draaiend filmpje te realiseren bij de kijkers. Deze ‘wondertrommel’ heeft die naam niet onverdiend gekregen, want het is inderdaad een klein wondertje dat we bijvoorbeeld een paar mensen zien dansen, terwijl het dansje in werkelijkheid slechts op papier is getekend. Visuele beweging is een belangrijk onderdeel van ons leven, maar lange tijd was het onmogelijk om een beweging met stilstaande beelden vast te leggen.

Duits Filminstituut en Filmmuseum Frankfurt am Main.

Al 2000 jaar voor het begin van de jaartelling probeerden mensen in Egypte bewegingssequenties (bijvoorbeeld een boogschutter die een pijl afschiet) in afzonderlijke beelden vast te leggen. Maar ze slaagden er niet in om de afzonderlijke beelden te combineren tot een doorlopende beweging. Pas veel later - in de 19e eeuw - verschenen de eerste bewegende beelden, waaronder de magische trommel. In 1834 beschreef de Engelsman William George Horner als eerste in detail een nieuwe manier om bewegende beelden te maken: afzonderlijke bewegingsreeksen werden in een serie geschilderd en in een trommel geplakt. Hij noemde zijn uitvinding de Daedalum.

Vele anderen bouwden in de jaren die volgden vergelijkbare apparaten. Ze noemden ze beeldtrommels, zoötropen of simpelweg wondertrommels, en omdat ze zo populair waren, werden ze vanaf 1876 voornamelijk als optisch speelgoed voor kinderen verkocht. Maar het waren niet alleen kinderen die ermee speelden. Het idee om de zoötroop niet met beschilderde stroken, maar met ronddraaiende modelletjes te vullen, kwam in 1888 bij de Fransman Étienne-Jules Marey op. Hij bouwde tien modellen van de verschillende vluchtfasen van een zeemeeuw in zijn zoötroop. De bouw van de zoötroop is uitgelegd in de handleiding. De set bevat materiaal voor de trommel en filmstroken.

Duits Filminstituut en Filmmuseum, Schaumainkai 41, D-60596 Frankfurt am Main, www.dff.film.